بررسی فرایندهای واجی در گویش کردی فیلی (ایلامی) در قالب نظریۀ مورایی

گلرنگیان, طیبه; تفرجی یگانه, مریم

doi:10.22034/farhang.2025.480783.1755

بررسی فرایندهای واجی در گویش کردی فیلی (ایلامی) در قالب نظریۀ مورایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

طیبه گلرنگیان ¹

مریم تفرجی یگانه ²

¹ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

² گروه گفتار درمانی، دانشکده توانبخشی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران

10.22034/farhang.2025.480783.1755

چکیده

نظریۀ مورایی یکی از نظریه‌های مطرح در واج‌شناسی جزء مستقل است که در آن، میزان کشش واحدهای واجی و وزن هجا مورد بررسی قرار میگیرد. مطالعۀ حاضر از نوع توصیفی– تحلیلی است که در چارچوب نظریۀ مورایی به بررسی و توصیف فرایندهای واجی در گویش فیلی پرداخته است. داده‌های پژوهش به روش میدانی و از طریق گفت‌وگو و مصاحبۀ مستقیم با 60 نفر از گویشوران کرد، که اغلب مرد بودند، گردآوری و ثبت و ضبط گردید و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج بررسیها نشان داد که به طور کلی، فرایندهای واجی موجود گویش ایلامی، عبارتند از: همگونی، قلب واجی، تضعیف (حذف، نرم‌شدگی، مرکزی‌شدگی و تشدیدزدایی)، تقویت (از قبیل درج همخوان و واکه که موجب افزایش تعداد موراها و تعداد هجاهای بعضی کلمات می‌شود) و کشش جبرانی. در تعدادی از واژهها نیز چند فرایند واجی به صورت همزمان رخ می‌دهد که به آن فرایند چندگانه می‌گویند؛ به طور کلی، نتیجه این فرایندها حذف وزن هجا نیست؛ بلکه حفظ وزن واژه است.

کلیدواژه‌ها

فرایندهای واجی

کردی فیلی

نظریۀ مورایی

وزن هجا

کشش جبرانی

تضعیف

تقویت