چمرگاه، تجلی کالبدی سوگ در پشتکوه (ایلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه معماری و شهرسازی دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور، دزفول، ایران

10.22034/farhang.2023.169585

چکیده

مناسک مرگ بیانی از تصورات در زمینۀ مفهوم مرگ، نحوۀ گذار از فقدان متوفی و تداوم حضور اوست؛ با این حال نحوۀ برگزاری و ساخت فضای آن نیز نشانه­ای از سلسله‌مراتب تشرف به فضا در سوگ است. یکی از مهمترین و رایج­ترین این آیین‌ها «چمر» است  که هدف آن، یادبود فرد یا افراد متوفی و تجلیل از مقام آنهاست و در حال حاضر در مناطقی از استان‌های ایلام، لرستان، کرمانشاه و خوزستان برگزار می­شود و بررسی آن می­تواند دریچه­ای به شناخت ابعادی از فرهنگ ایشان باشد. این آیین بسته به موقعیت جغرافیایی محل برگزاری آن، حاوی نشانه­های کالبدی مانند اشیاء و محوطۀ برگزاری است. روش تحقیق در این مقاله، مردم‌شناختی بوده و اطلاعات آن از طریق مشاهدات شخصی و مطالعات کتابخانه­ای به دست آمده است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که مراسم چمر نشانه­ای از تفکیک فضایی و نوعی ویژه از ساخت فضا بر مبنای تداوم حضور و پاسداشت جنبۀ عمومی مناسک است. جهت تفکیک و فضاسازی از رنگ­بندی، چیدمان افراد مانند رووه­کرها و ...، اشیاء، حیوان و درخت، شدت موسیقی و تنوع مضامین موسیقی و آواز استفاده می‌شود.

کلیدواژه‌ها