اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام فصلنامه علمی فرهنگ ایلام 2676-5942 26 ‍‍پاییز و زمستان 404 2026 01 21 Analysis of Urban Resilience against Pandemicsin the City of Ilam تحلیل تاب‌آوری شهری در برابر بیماری‌های همه‌گیر (نمونۀ موردی: شهر ایلام) 8 26 243868 10.22034/farhang.2026.537108.1796 FA سجاد دارابی دانشگاه شهید بهشتی تهران لطفعلی کوزه گر کالجی گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران جمیله توکلی نیا گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 09 13 Urbanization is a dynamic and expanding process characterized by the concentration of population, economic activities, and the provision of social services. While it plays a significant role in urban development, it also introduces new challenges, particularly in the face of natural and human-induced crises. The rapid growth of urbanization, alongside creating employment opportunities, has heightened the vulnerability of cities and underscored the necessity of strengthening urban resilience in the contemporary world. The present study aims to evaluate the dimensions of urban resilience against pandemics in the city of Ilam. The statistical population includes all residents of Ilam city, totaling 194,030 people. Based on Cochran’s formula, a sample of 383 participants was selected. Data analysis was performed using quantitative methods through SPSS and AMOS software. The results of the one-sample t-test revealed that, from citizens’ perspectives, Ilam lacks adequate preparedness to manage health crises and return to normal conditions. Weaknesses in resilience were observed in households’ dependence on government support, limited social participation, insufficient health infrastructure, and institutional incoordination. Furthermore, the structural equation modeling results indicated that the physical–infrastructural dimension, with a factor loading of 0.96, has the greatest influence on urban resilience, while the social dimension, with a factor loading of 0.57, plays the least significant role. This finding highlights the importance of enhancing social capital, increasing public awareness, and strengthening citizen participation. Accordingly, developing participatory policies, improving civic education, and upgrading public service infrastructure can play a crucial role in strengthening urban resilience in Ilam. شهرنشینی به عنوان فرایندی پویا و رو به گسترش، با تمرکز جمعیت، فعالیت‌های اقتصادی و ارائۀ خدمات اجتماعی، نقش مهمی در توسعۀ شهرها دارد؛ با این حال، این فرایند همزمان چالش‌های نوینی را به‌ویژه در مواجهه با بحران‌های طبیعی و انسانی ایجاد کرده است. رشد شتابان شهرنشینی، با وجود فراهم کردن فرصت‌های شغلی، سطح آسیب‌پذیری شهرها را افزایش می‌دهد و بر ضرورت تقویت تاب‌آوری شهری در جهان معاصر تأکید می‌کند. پژوهش حاضر، با هدف ارزیابی ابعاد تاب‌آوری شهری در برابر بیماری‌های همه‌گیر در شهر ایلام انجام شده است. جامعۀ آماری این پژوهش، شامل کلیۀ ساکنان شهر ایلام به تعداد 194,030 نفر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران، تعداد 383 نفر از آنها به عنوان نمونه انتخاب شدند. فرایند نمونه‌گیری در چهار منطقۀ شهری با روش تصادفی ساده انجام شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روش‌های کمی و از طریق نرم‌افزارهای SPSS و AMOS صورت گرفت. نتایج حاصل از آزمون T تک‌نمونه نشان داد که از دیدگاه شهروندان، شهر ایلام از آمادگی مطلوب برای مقابله با بحران‌های بهداشتی و بازگشت سریع به شرایط عادی برخوردار نیست. ضعف تاب‌آوری در حوزه‌هایی نظیر وابستگی اقتصادی خانوارها به حمایت‌های دولتی، مشارکت اجتماعی محدود، کمبود زیرساخت‌های بهداشتی و ناهماهنگی در ساختارهای نهادی نمایان است. نتایج مدل‌سازی معادلات ساختاری نیز نشان داد که شاخص کالبدی–زیرساختی با بار عاملی 0.96، بیشترین تأثیر را بر سطح تاب‌آوری شهری دارد؛ در حالی که شاخص اجتماعی با بار عاملی 0.57، کمترین نقش را در این مدل ایفا می‌کند. این یافته بیانگر اهمیت ارتقای سرمایۀ اجتماعی، افزایش سطح آگاهی عمومی و تقویت مشارکت فعال شهروندان است. بر این اساس، توسعۀ سیاست‌های مشارکت‌محور، ارتقای آموزش‌های شهروندی متناسب با بحران و بهبود اساسی زیرساخت‌های خدمات عمومی می‌تواند در افزایش معنادار تاب‌آوری شهری شهر ایلام نقش بسزایی داشته باشد.

https://www.farhangeilam.ir/article_243868_7c5578fdaa874271351d98bbfff0e5b1.pdf