اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام فصلنامه علمی فرهنگ ایلام 2676-5942 26 بهار و تابستان 404 2025 09 02 Fragmentation and Collective Memory: Diaspora, Exile, and Identity Reconstruction among Returnees in Ilam حافظۀ جمعی و گسست‌های هویتی: مطالعۀ دیاسپورای معاودین در ایلام 75 94 228308 10.22034/farhang.2025.515194.1781 FA حسین میرزائی عضو هیئت علمی گروه مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی 0000-0003-0781-5280 محمد نوراللهی دانش‌اموخته رشته مردم‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی Journal Article 2025 04 05 The current article examines the collective memory and diasporic identity of Ilam returnees following their expulsion from Iraq. The primary objective is to analyze how identity is formed in response to traumatic experiences resulting from expulsion, the eight-year war, and the genocide of Feili Kurdish people. This research employs qualitative ethnographic methods, utilizing techniques such as in-depth interviews, participant observation, and oral narrative recording to collect and analyze data. The results indicate that the collective memory of returnees plays a crucial role in shaping their identity as a dynamic and resilient construct. This memory is influenced by elements such as religious rituals, social networks, and oral history, and includes traumatic, nostalgic, and pragmatic narratives. Despite identity fragmentation, returnees reconstruct their identity horizontally through spaces like coffeehouses, virtual networks, and endogamous marriages. This study demonstrates that collective memory is not merely a passive narrative of the past but an instrument for resisting imposed forgetting. The identity fragmentation of returnees is a product of historical cycles of exclusion and displacement, yet this characteristic allows them to live on borders—both beyond Iran and Iraq and at their intersection. This research argues that the future politics of returnees lie not in returning to a lost homeland but in redefining borders: borders that are not geographical but flow through their narratives. This study contributes to a better understanding of the diaspora phenomenon and its impact on individual and collective identity. این مقالۀ به بررسی‌ حافظۀ جمعی و هویت دیاسپورایی معاودین پس از تجربۀ اخراج از عراق پرداخته است. هدف اصلی پژوهش، تحلیل چگونگی شکل‌گیری هویت در پرتو تجربه‌های تروماتیک ناشی از اخراج، جنگ هشت ساله، و نسل‌کشی کردهای فیلی بوده است؛ بنابراین تحقیق حاضر در پی پاسخ به این پرسش اساسی انجام شده است که حافظۀ جمعی معاودین چگونه در شکل‌گیری هویت دیاسپورایی آنها نقش ایفا می‌کند و تجربۀ تبعید چه تأثیری بر حافظۀ جمعی، جایگاه اجتماعی - اقتصادی و بازتعریف هویت آنها در ایران داشته است؟ با استفاده از روش کیفی مردم‌نگارانه و به‌کارگیری تکنیک‌های مصاحبۀ عمیق، مشاهدۀ حین مشارکت و ثبت روایت‌های شفاهی، داده‌ها جمع‌آوری و تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که حافظۀ جمعی معاودین، سازه‌ای پویا و مقاومتی است که از طریق مناسک مذهبی، شبکه‌های اجتماعی و تاریخ شفاهی، با دربرگرفتن روایت‌های تروماتیک، نوستالژیک و عملگرایانه، در شکل‌گیری هویت آنان نقشی حیاتی ایفا می‌کند. معاودین با وجود چندپارگی هویتی، از طریق فضاهایی مانند قهوه‌خانه‌ها، شبکه‌های مجازی و ازدواج درون‌گروهی، هویت خود را به صورت افقی بازسازی می‌کنند. این پژوهش نشان می‌دهد که حافظۀ جمعی، روایتی منفعلانه از گذشته نیست؛ بلکه ابزاری مقاومتی برابر فراموشی تحمیل‌شده است. چندپارگی هویتی معاودین که محصول چرخه‌های تاریخی طرد و بیگانگی است، به آنها امکان می‌دهد تا در مرزها زندگی کنند؛ یعنی هم از جغرافیای ایران و عراق فراتر روند و هم در نقطۀ تلاقی این دو سرزمین بایستند؛ بنابراین سیاست آیندۀ معاودین نه در بازگشت به وطنِ از دست‌رفته؛ بلکه در بازتعریف مرزهاست؛ مرزهایی که نه جغرافیایی؛ بلکه در روایت‌های زیستۀ آنان جاری است. https://www.farhangeilam.ir/article_228308_3f75f1ed6859d83900f0389ce25f290c.pdf